Broersdag, en een bijzonder rondje Krommenie

Als de herfst op zijn mooist is dan is het bijna zover. De broers hebben er vooral zin in. En wij met hen. Want dan is het broersdag. Ter verhoging van de feestvreugde nemen de broers natuurlijk hun vrouwen mee. Sinds de ouders van de broers niet meer onder ons zijn hebben we deze dag, zo rond de tijd dat ze jarig waren, ingesteld. En we zijn blij met die dag. Altijd weer is het fijn elkaar te zien en tijd te hebben om bij te praten. Niet al de vijf broers wonen dicht bij elkaar. Om de beurt komen we bij een ieder van ons thuis. Het heeft als meerwaarde dat we steeds weer in een andere omgeving iets moois beleven. Dit kan van alles zijn, een wandeling, een museumbezoek of een ander uitje. De broer die deze dag organiseert vult het programma in. Steeds is het weer een verrassing wat die dag ons zal brengen.

Vandaag is broer Bram aan de beurt. Gisteren heeft het de hele lieve dag geregend. Ik neem mijn laarzen maar mee want stiekem hoop ik op een paddenstoelentocht. Broer Bram woont in Krommenie. Het is herfst, wie weet maken we een wandeling in Castricum bij de duinen, daar zijn vast veel mooie paddenstoelen te zien. Bram woont in de plaats waar alle broers zijn opgegroeid. ‘Dat is wel heel erg leuk, bedenk ik me. Zo zien we elkaar weer eens op de plek waar veel herinneringen liggen.’ Die paddenstoelen? Ach, ik denk dat ik het maar vergeet, ik laat me verrassen door wat er komen gaat.

We rijden Krommenie binnen en parkeren de auto bij de begraafplaats. We lopen langs enkele familiegraven en we zien het graf van de ouders waar een vers bos witte rozen, omhuld door glanzend tere dauwdruppels staat. Als we bij Bram aanbellen zie ik door het raam dat het daarbinnen al gezellig is. Ik glimlach in mezelf. Het is zo leuk om te zien dat de broers op elkaar lijken en dat ze ook zo mooi verschillend zijn. Bram en Hilly begroeten ons hartelijk. Wat een warm welkom is het hier. We zijn allemaal blij elkaar weer te zien. We drinken koffie met een koek, praten bij en eten een broodje. Daar komt Bram met een grote krat vol met familiefoto´s voor wie interesse heeft. Alle hoofden buigen zich over de foto´s. Wat is dit toch een aardigheid! De tijd van ´toen´ en familie van ´voorbij´ komt weer heel dichtbij.
Bram vertelt dat we vanmiddag een wandeling door Krommenie gaan maken. We zullen verschillende mooie oude Zaanse panden zien en ook zullen we op plekken komen waar familiegeschiedenis ligt. Bram zelf zal onze gids zijn. Hij is lid van het Historisch Genootschap Crommenie en zodoende is hij goed op de hoogte van het rijke verleden van deze plaats. Overigens is er in de loop van de tijd veel verwoest in Krommenie. In de tachtig jarige oorlog met de Spanjaarden werd bijna het hele dorp vernietigd. In 1750 brandden de huizen in de Noorderhoofdstraat af door hooibroei. Het waren bijna allemaal houten huizen, dus blussen met emmertjes haalde niets uit.

We hebben zin in de wandeling! Bram loopt fier voorop. We lopen eerst naar een groot oud schoolgebouw. Eens werkte opa als timmerman mee met de bouw van deze school. Zijn beroep was meubelmaker, in slappe tijden sigarenmaker en om rond te komen inde hij ook de contributie van de begrafenis onderneming. Thuis in de Noorderhoofdstraat runde zijn vrouw nog een kruidenierswaren winkel. ´Wat een ijver,´ denk ik. Kleinzoon Freek snoepte in die tijd wel eens van de suikerstroop in de houten kuip. Maar hij vergiste zich ook wel eens als hij zijn vinger niet in de stroop maar in de zachte groene zeep doopte!
´School Met Den Bijbel´ staat er nog op de gevel te lezen. Wat een mooie start van de wandeling is dit. Alle broers zijn hier hun schoolleven begonnen. Het gebouw ademt nog steeds de schoolsfeer van vroeger. We zien hoge ramen, een groot plein achter en een hoge deur aan de zijkant. De school ziet er bouwvallig en een beetje streng uit. Ik zie diepe scheuren in de muur en de fundering zakt weg in de veengrond. Nu heeft het gebouw andere doeleinden. De administratie van een speeltuinvereniging zit er in. We zouden graag van binnen een kijkje in de klaslokalen nemen maar de deur is op slot. Jammer, maar geen nood, er is zoveel meer te zien.

We lopen verder naar de Vlusch en we zien het witte gerestaureerde vroegere weeshuis Barkeloo. Op de gevelsteen staat: ‘1743 Den agtiende Maart Doe ley Jan Barkeloo in d’aart Den eersten Steen, vijf jaren oud. Waar op dit Weeshuis is geboud.’ Jan Barkeloo was het zoontje van de voogd uit het eerste weeshuis, gebouwd in 1657. In 1899 werd het een bejaardentehuis. Nu zijn er appartementen onder gebracht en het gebouw doet dienst voor culturele activiteiten zoals de Schilderskring en het Historisch Genootschap Crommenie
Bram loopt nu met ons naar de begraafplaats waar we de familiegraven bezoeken. Stil lopen we verder.
We komen in de Noorderhoofdstraat, waar veel mooie oud Zaanse panden staan.

links- en rechtsboven: interieur Oud Kath. kerk; rechtsonder: Oud-Kath. schuilkerk buitenkant; midden rechts: in detail is nog een monnik met kruis te zien; linksonder: Sint Nicolaas.
links- en rechtsboven: interieur Oud-Kath. kerk;
rechtsonder: Oud- Kath. schuilkerk buitenkant; midden rechts: in detail is nog een monnik met kruis te zien; linksonder: Sint Nicolaas.

We staan stil bij een vroegere schuilkerk, de Oud–Katholieke kerk. De deur gaat open en daar komt de priester naar buiten. Bram vertelt dat we broersdag hebben. “Dat doen wij jaarlijks ook, zegt de priester. Kom maar mee, ik laat u de kerk graag van binnen zien.” Dat is een verrassing! We kunnen de kerk bekijken en de priester vertelt. Omstreeks 1600 stond op deze plaats een langhuis-stolpboerderij. Vanaf 1612 werd de boerderij als schuilkerk voor Katholieke diensten gebruikt.
De kerk heeft een fraaie voorgevel uit het einde van de achttiende eeuw. De voorgevel is versierd in Lodewijk de 16e stijl met een medaillon met de voorstelling van een monnik met een kruis in de hand. In de kerk staat achter het altaar een groot schilderij (230×300 cm.) van Bosschaart uit 1633 dat de opstanding van Jezus weergeeft. Het is een bijzonder stuk omdat het één van de weinige schilderijen in Nederland is dat met touwtjes opgespannen is. Driekwart van de wijs-en middelvinger van Christus is bedekt door de altaarkast dat na de restauratie over het doek valt.
Er is veel te zien in deze ruimte. We zien St Willibrordus die zijn kerk draagt en Sint Nicolaas. We zijn onder de indruk van deze rustige verstilde sfeer en de hartelijke uitleg van de priester. Maar we moeten weer verder, bedanken de priester en Bram neemt weer het voortouw.

linksboven/midden: Zaanse gevel en detaillering; linksonder: Noorderhoofdstraat is nog het meest Zaans gebleven, uitgezonderd de auto's; rechtsboven: Doopsgezinde kerk (alweer een schuilkerk); rechtsonder detail oud Zaans raam en kleuren uit 1600
linksboven/midden: Zaanse gevel en detaillering; linksonder: Noorderhoofdstraat is nog het meest Zaans gebleven, uitgezonderd de auto’s; rechtsboven: Doopsgezinde kerk (alweer een schuilkerk); rechtsonder detail oud Zaans raam en kleuren uit 1600

We zien het vroegere woonhuis van van Leyden, die directeur van de weverij was. We verwonderen ons over de fraaie gevel en het rustieke hofje tussen het woonhuis en het vroegere kantoor van de weverij. Hier in de Hoofdstraat pronken nog steeds de fraaie panden die in de achttiende eeuw door rolreders [zeildoekfabrikanten] zijn gebouwd. Boven de deur zien we een bijzonder mooi snijraam. De bovenkant wordt bekroond door een vaas met afhangende guirlandes met daaronder de gekruiste emblemen van handel en scheepvaart.
‘Wat heeft deze omgeving een bijzonder rijk verleden,’ realiseer ik me. Wel drie eeuwen lang hebben hier 40 molens gestaan. Vooral de hennepkloppermolen was uniek. Deze ’beukmolens,’ verwerkten hennep en andere stengelsoorten tot vezels voor de spinnerij. Van deze sterke vezels werd touw en zeildoek geweven. Geen wonder dat hier veel weverijen waren. Er was veel werkgelegenheid en hierdoor werd Krommenie welvarend! Bijzonder is dat Krommenie patent had op zijn zeildoek dat in verhouding tot ander zeildoek niet zwaar was. Het was van goede kwaliteit en betrouwbaar, wat te herkennen was aan het loodje dat er aan vast zat.
Nu lopen we langs de Doopsgezinde kerk ’de Vermaning’. In de zeventiende en achttiende eeuw stond de overheid oogluikend andere godsdiensten toe. De Doopsgezinde kerk mocht niet herkenbaar als kerk gezien worden en werd ook op afstand van de weg gebouwd. Het is hier stil en in de kerk hoor ik zangstemmen. Wat klinkt dit mooi op deze plek. Op het voorplein in het groene gras staan een linde- en een kastanjeboom die in 1816 zijn geplant. ‘Dat is bijzonder, denk ik. Stel dat zij zouden kunnen vertellen wat hier allemaal gebeurd is, wat zouden ze zeggen?’ Als we langs het oude gemeentehuis lopen vertelt Bram dat dit gebouw al drie eeuwen oud is. In de nok van de gevelsteen lees ik 1706.

boven: interieur dorpskerk Krommenie; onder: grafzerken met afbeelding van molen en het wapen van de zeildoekfabrikant; toren dorpskerk; detail zaanse gevel uit 1600.
boven: interieur dorpskerk Krommenie;
onder: grafzerken met afbeelding van molen en het wapen van de zeildoekfabrikant; toren dorpskerk; detail zaanse gevel uit 1600.

Bram wandelt verder met ons langs prachtige oude panden en kerken. Wat treffen we het vandaag. Want de Dorpskerk is ook nog open. Dit gebouw is op de plaats van de vroegere kapel uit de veertiende eeuw gezet. De kapel was gewijd aan St. Nicolaas, de beschermheilige van de zeevaarders. We bewonderen het interieur en de grafstenen van de notabelen uit vroegere tijden. De kerkklok die wel 600 jaar oud is mag wel als de oudste ´sprekende inwoner´ van Krommenie beschouwd worden. In de Tweede Wereldoorlog is ook deze klok door de Duitsers meegenomen. “Wij beschermen deze monumentale klokken tegen het oorlogsgeweld”, zeiden ze. Maar ze waren van plan om de bronslegering van de klokken te gebruiken voor de oorlogsindustrie. Samen met wel 500 andere klokken is deze klok op de bodem van het IJsselmeer terecht gekomen door een “stuurfout” van de schipper. Daardoor zijn deze klokken bewaard gebleven. Op 9 maart 1946 is de klok weer feestelijk binnen gehaald. Het volgende gedicht is erop aangebracht: “Ik werd geroofd op Duitsch bevel. ’k Zou meedoen aan de oorlogshel. Ik zonk bij Urk in ’t IJsselmeer. Men vond mij, nu luid ik weer”.
Als we weer buiten komen valt ons oog wel op een heel bijzonder oud Zaans pand uit 1630. Bram wijst ons op de opvallend mooie frisgroene Zaanse kleur, de doorlopende makelaar en de ramen met kleine glas-in-lood ruitjes.

boven: een van de villa's van de eigenaar v/d Linoleumfabriek; midden: burgemeesterswoning en detaillering ingang; onder: achter de voorgevel liep het huis nog een flink eind door.
boven: een van de villa’s gebouwd door de eigenaar v/d Linoleumfabriek; midden: burgemeesterswoning en detaillering ingang;
onder: achter de voorgevel liep het huis nog een flink eind door.

Met verbazing kijken we omhoog naar een prachtig pand, Huize Ceres. Dit grotendeels houten woonhuis uit de achttiende eeuw is voor een zeildoekfabrikant gebouwd. Het voorschot is bijzonder mooi uitgevoerd in Lodewijk de 16e stijl met boven het raam een beeltenis van Ceres, de godin van de landbouw. De grondstof hennep bij de productie van zeildoek was voor de rolreder aanleiding om deze beeltenis aan te brengen. Wat een prachtig gevelornament! Het beeldt een voorstelling uit van de handel. We zien Mercurius met de geldbuidel in de hand en Neptunus, de god van de zee in een kar die getrokken wordt door wezens die wel op paarden lijken. Links zien we een leeuw die zijn kracht toont en rechts laat de haan zijn waakzaamheid zien. Achter het huis ligt een in Franse stijl uitgevoerde tuin met een eeuwenoude beuk. Er staat zelfs ook nog een theehuis met twee verdiepingen, afgewerkt door een royale makelaar.

Ik geniet, wat een bijzondere wandeling is dit. Het is juist zo leuk om dit samen met de familie te doen. Bram weet veel van de geschiedenis. Bij ieder pand weet hij wel wat te vertellen. Onze nieuwsgierigheid groeit. Raar, vroeger liep ik hier ook wel speurend rond maar nu gaat de belangstelling dieper. Hier zouden pa en ma bij moeten zijn, wat zouden ze genieten! We rusten even uit en drinken iets in ‘Atlantic’. Bram en Hilly trakteren ons. Vroeger vierden pa en ma hier hun veertig jarig huwelijk. Ach ja, we zongen voor hen en zetten hen in het zonnetje. Nu is ‘Atlantic’ vernieuwd, het is één grote zwarte zaal geworden met glinsterende kroonluchters. We stappen weer eens op. Bedankt voor de traktatie Bram en Hilly!

boven links: Gemeentehuis; boven rechts: huis Ceres, hier woonde een rolreder (fabrikant van rollen zeildoek), zie foto details midden; linksonder: een van de oudeste Zaanse huisjes uit 1600, rechtsonder: detail gevel van een rolreder = fabrikant/handelaar van rollen zeildoek.
boven links: Gemeentehuis; boven rechts: huis Ceres, hier woonde een rolreder (fabrikant van rollen zeildoek) zie foto details midden;
linksonder: een van de oudeste Zaanse huisjes uit 1600, rechtsonder: detail gevel van een andere rolreder.

We staan stil bij het huis waar eens de kruidenierswaren winkel van opa en oma stond. Herinneringen van verhalen uit die tijd komen boven. Wat hebben onze ouders en grootouders hard gewerkt om goed voor hun gezin te kunnen zorgen! Een eindje verderop lopen we een grote telefoonwinkel binnen. Eens was dit het eerste woonhuis van pa en ma en ook zat er een kantoor in. Maar niets hier doet meer denken aan hoe het vroeger was. Freek kijkt om zich heen en wijst naar een plek in de winkel met de woorden: ”Hier ongeveer stond vroeger onze wc.” We zijn nu met onze gedachten bij dit huis waar pa en ma in het begin van hun huwelijk woonden. Bram loopt met ons langs de brandgang achter het grote hoge huis. Ik moet denken aan de oorlogstijd. In het huis waren joden ondergedoken en liefdevol opgenomen. Wat een lef en moed hadden pa en ma, hun tweeling was nog maar klein, ze sloten niet de ogen maar staken hun nek uit om te helpen… Buren zagen die vreemde bewoners wel eens voor de ramen staan, maar ze hielden hun mond!

Een eind verder staat het verpleeghuis. Ik hoor Bram zeggen dat in 1919 de helpende hand werd geboden door fabrikant Kaars Sijpesteijn van de Linoleumfabriek. Om deze verpleeginrichting mogelijk te maken gaven diverse fabrikanten 25000 gulden. Later is er nog meer geld bijeen gebracht voor nog een groter onderkomen in 1924. In die tijd waren er veel tbc patiënten. Ook zijn er veel baby’s geboren. Wij moeten allemaal denken aan tante Neeltje en haar zus Cato die hier hebben gewerkt.

We zien nog het huis waar opa en oma later woonden toen ze de winkel niet meer hadden. Ik zie ook hele kleine huizen waar echte armoe was. ‘Wat was er veel armoe en een groot verschil tussen arm en rijk’, denk ik.

We kunnen het niet laten om nog even naar het Wevers End en het Blauwe End te gaan. Hier woonden vroeger de eigenaren van de Linoleumfabriek, Kaars Sijpesteijn. Wat ligt de laatste villa mooi verscholen in het groen. Het loopt al tegen het eind van de middag maar toch lopen we even om want we willen het huis in de Snuiverstraat nog zien (de Snuiver was een tabaksmolen voor snuiftabak). De broers hebben in deze straat gewoond en hebben er goede herinneringen aan. Wat heeft pa dat huis altijd netjes geschilderd en wat zag het er glanzend uit!

Stil en onder de indruk van de wandeling lopen we nu terug naar Bram en Hilly hun huis. We drinken een glaasje en eten van allerlei lekkernijen. Hilly heeft een catering dit alles laten bezorgen en wat smaakt het lekker! Samen eten verbindt, er komen goede gesprekken op gang. Gezelligheid kent geen tijd maar het is nu tijd om weer te vertrekken. We bedanken Bram en Hilly voor deze mooie dag en we stappen weer in de auto. Het was een hele mooie broersdag zo samen. Ik verheug me nu al op de volgende keer.
Ik draai me om en zie achter in de auto een grote krat vol met foto’s en herinneringen van vroeger staan. ‘Dit alles is waardevol en we nemen het mee in ons hoofd,’ bedenk ik me.

[Deze site volgen? Klik op volg in de zwarte balk bovenin]

Advertenties

2 gedachtes over “Broersdag, en een bijzonder rondje Krommenie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s